ବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରତୀକ ବାବା ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର: ଏକ ଅଲୌକିକ ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ

ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ଭୋଗରାଇ ବ୍ଲକରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାବା ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୀଠ। ଏହା କେବଳ ଏକ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ବରଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସର କେନ୍ଦ୍ର। ବାବାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ‘ସାଗର କାଣୀ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ।

୧. ଆବିର୍ଭାବ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ

ବାବାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ କାହାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର। କୁହାଯାଏ ଯେ, ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ସମୁଦ୍ର କୂଳିଆ ଏକ ଘଞ୍ଚ ‘ହୁଗୁଳା ବଣ’ ଥିଲା।

• ଚନ୍ଦନା ଝର: ଏଠାରେ ‘ଚନ୍ଦନା’ ନାମକ ଏକ କ୍ଷୀଣ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା।

• ଗାଈ ଓ ବୋହୂର କାହାଣୀ: ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଲଛମୀ ଗାଁର ଜଣେ ବୋହୂ ଏଠାକୁ ଗାଈ ଚରାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ଗାଈର କ୍ଷୀର କମିଯିବା କାରଣରୁ ଶାଶୁଙ୍କ ଠାରୁ ନିର୍ଯାତନା ପାଇ ବୋହୂଟି ଦିନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଗାଈକୁ ଖୋଜିବା ବେଳେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଗାଈଟି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି ଏବଂ ତା’ର ଚିରରୁ ସ୍ୱତଃ କ୍ଷୀର ଝରି ଚାଲିଛି।

• ଅଦୃଶ୍ୟ ବିଗ୍ରହ: ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବୋହୂଟି ‘ଅଧିଆ’ ପଡ଼ିବା ପରେ ମହାଦେବ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ନିଜର ସ୍ଥିତି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସେବେଠାରୁ ବାବା ଏକ ଗଭୀର ଗର୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ କେହି କେବେ ଚର୍ମଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।

୨. ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

• ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ: ପଞ୍ଚେଟ ଗଡ଼ର ଜମିଦାର ଚୌଧୁରୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ର ନନ୍ଦନ ଦାସ ବାବାଙ୍କ ନୂତନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

• ସେବାୟତ ପରମ୍ପରା: ଜମିଦାରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଗଣୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବଂଶଧରମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୦ ପୁରୁଷ ଧରି ଏଠାରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୯୦୫ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ‘ପଣ୍ଡା’ ପଦବୀରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

• ସ୍ଥାପତ୍ୟ: ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିରଟି ଗୌଡୀୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରରେ ବିଶେଷ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଧିକ।

୩. ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ

ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର ପୀଠରେ ଶ୍ରବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ମହାଶିବରାତ୍ରି ବହୁ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ତେବେ ଏଠାକାର ‘ଚଡ଼କ ପର୍ବ’ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

• ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ଭକ୍ତ ପଡ଼ୋଶୀ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରୁ ଆସିଥାନ୍ତି।

୪. ସମସ୍ୟା ଓ ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ

ମନ୍ଦିରର ବିକାଶ ପାଇଁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ୬ କୋଟି ୧୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଅନୁଦାନରେ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି:

• ନୀଳ ଓ ମଣ୍ଡନ ପୋଖରୀର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକରଣ।

• ପାର୍କିଂ, ବଗିଚା, କାଫେ ଏବଂ ଶୌଚାଳୟର ନିର୍ମାଣ।

ଅସମାପ୍ତ ସମସ୍ୟା:

• ମନ୍ଦିର ସଂରକ୍ଷଣ: ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଶୀର୍ଷରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ବର୍ଷା ଦିନେ ପାଣି ଗଳୁଛି, ଯାହା ପ୍ରତି ତୁରନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।

• ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ: ମାନସିକଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ଗୃହ, ଗର୍ଭଗୃହର ପିତଳୀକରଣ ଏବଂ ନେତ୍ରକୁଣ୍ଡର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ରହିଛି।

ସାରାଂଶ: ବାବା ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ପୂର୍ବ ଭାରତର ଏକ ଜାଗ୍ରତ ଶୈବପୀଠ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ସରକାରୀ ତଥା ଟ୍ରଷ୍ଟ ବୋର୍ଡର ଅଧିକ ତତ୍ପରତା ଆବଶ୍ୟକ।